Chrzanów - ZARYS ROZWOJU PRZESTRZENNEGO

ZARYS ROZWOJU PRZESTRZENNEGO


      Po przeniesieniu stolicy Państwa do Krakowa w 1257 r. następuje ożywienie szlaków komunikacyjnych i rozwój miejscowości przy nich. Względy strategiczne powodują powstanie zamków obronnych na Tenczynie i Lipowcu. W XIV wieku wzmiankowany jest kościół w Chrzanowie. Ostatecznie stosunki prawne i gospodarcze uregulowała lokacja Chrzanowa na prawie magdeburskim. Miasto stało się gminą autonomiczną z radą miejską i cechami. Zostaje wytyczony rynek z siedmioma wychodzącymi ulicami, przesuniętymi w stosunku do narożników pierzei. Uzyskano przez to zwartość kompozycyjną rynku. W pierzejach wokół rynku znajdowały się kramnice, w których wystawiano do sprzedaży towary. Na środku rynku mieścił się ratusz. Od tegoż wieku Chrzanów znajdował się we władaniu Ligęzów herbu Półkozic. W połowie XIV w. miasto posiadało od 11-15 mieszkańców na km2, wsie od 3-5. Klasa włościańska najbardziej trzymała się tradycji. Chaty, przeważnie jednoizbowe z sienią były wykonane z drewna, kryte słomą. Kościelec, Balin, Luszowice i Pogorzyce były wsiami skupionymi. Na skutek wprowadzania gospodarki trójpolowej powstał układ Płazy, która stała się łańcuchówką.
Już w XIV wieku istniały w Chrzanowie parafie pierwsza w Kościelcu (do której należały Balin, Luszowice i Pogorzyce) oraz w Płazie. Obecny kościół datowany jest na rok 1576 na miejscu drewnianego erygowanego w 1440 roku.
Od roku 1640 następuje w Chrzanowie ciągła zmiana właścicieli wprowadzająca regres w rozwoju miasta. Przyczyniły się do tego wojny szwedzkie. Ślady obwarowań znajdują się obok zamku lipowieckiego. W 1781 r. Józef Ossoliński wydaje nowy regulamin miejski. W tym czasie następuje napływ Żydów do miasta. W latach 1784-1786 zostaje wybudowana synagoga przy ul. Garncarskiej. Wnętrze jej ozdabiała ciekawa polichromia. W 1798 r. okolica zostaje wcielona do Galicji Zachodniej. Od 1804 wchodzi w skład Księstwa Warszawskiego a w latach 1815-1846 do Rzeczpospolitej Krakowskiej. Dla poszczególnych miejscowości wykonano wtedy mapy katastralne w skali 1:2880. W roku 1838 zostaje wykonany dla Chrzanowa tzw. plan upięknienia miasta, proponujący generalną zmianę układu ulic. W 1853/54 powołano w Chrzanowie urząd powiatowy, zaś w 1866 ustawą zaprowadzono samorząd powiatowy. Administracja ta ożywiła miasto. W drugiej połowie XIX w zbudowano linię kolejową w kierunku Wiednia, przechodzącą przez Chrzanów, Balin, Luszowice i Jaworzno – Bolęcin przez Chrzanów – Płazę tzw. lokalkę. Rozpoczęta rewolucja przemysłowa ożywiła okolicę.Następuje rozwój przemysłu wydobywczego. Powstają kamieniołomy, wapienniki, cegielnie. W 1886 roku do miasta wprowadzono wodociąg, powodujący jeszcze większe stłoczenie zabudowy wokół rynku. W 1900 r. rada miejska zakłada tzw. strefowy plan rozbudowy. Oddaje swoje grunta pod usługi. Przebudowjuje się dwór w Kościelcu i w Płazie (wg. projektu arch. Z. Hendla). Następuje wytyczenie Aleji Henryka poprzez modernizację drogi łączącej dwór z dworcem kolejowym. Poprowadzona linia kolejowa na nasypie powstrzymała rozwój miasta w kierunku pd-wsch. Ruch budowlany został skierowany między tę linię i ulicę Oświęcimską. W 1920 r. powstaje w Chrzanowie „Fablok” (Pierwsza Fabryka Lokomotyw w Polsce) wraz ze swoimi koloniami robotniczymi Rospontowa i Leśna. Obok wybudowano kościół. Zakład ceramiczny ‘Stella” . Od 1926 r. notuje się dobre zarobki umożliwiające wznoszenie domów mieszkalnych. W samym Chrzanowie do 1932 r. zbudowano 540 domów i dokonano 400 przeróbek. W 1930 roku oddany zostaje Ośrodek Zdrowia, Gimnazjum, Dom Dziecka, w 1933 r. szpital, zbudowany wg. projektu S.Oszackiego (Projekt zespołu pawilonów został wyróżniony w Warszawie). Kąty i Kościelec zostają włączone w granice administracyjne miasta. W latach 1933-35 następuje dalsza realizacja wodociągów i regulacja Chechła. Zostaje wybudowany kościół w Balinie.
II wojna światowa powoduje duży ubytek ludności żydowskiej. W okresie powojennym następuje odbudowa miasta. Dokonano parcelacji terenów pod budowy w gminach katastralnych Kościelcu, Płazie, Pogorzycach. Zostaje też zorganizowane osiedle k/szpitala na terenach podworskich. Budowane są obiekty mieszkalne na terenach starego miasta w formie uzupełnień, a także nowe przy Alei. Są też wznoszone zespoły wielorodzinne przy Fabloku, Stelli, Wapienniku w Płazie. Buduje się także dużo budynków indywidualnych tak w mieście jak i na wsiach. Pierwszy plan ogólny miasta Chrzanowa zostaje opracowany przez WPU w Krakowie proj. arch. K. Bień w 1957 r. Na podstawie tego dokumentu opracowano plan etapowy, który stał się podstawą do prowadzenia polityki budowlanej. W ramach ustawy o terenach budowlanych z 1961 opracowano WTB dla pozostałych wsi. Zostają podzielone tereny plebańskie w Płazie, które obok tzw. Działek stały się obszarem wznoszenia budynków. Podzielono także obszar pod parkiem dworskim w Kościelcu, dla pracowników Fabloku koło dworca PKP, dla Zakładów Górniczych na miejscu zespołu stodół, który w tym czasie został zniszczony.
Zostaje rozpoczęta budowa Domu Kultury i Osiedla Północ. Na skutek wyburzeń uporządkowane zostaje otoczenie kościoła. Wybudowano zakłady mięsne, chłodnię składową i zakłady mleczarskie. W latach sześćdziesiątych na skutek zatwierdzenia nowych obszarów górniczych nastąpiło przemieszczenie budownictwa wielokondygnacyjnego. Opracowano nowy plan WPU proj. arch. Janina Knapówna. W planie tym oprócz zwiększonej ilości mieszkańców, a co z tym się wiąże obszarów pod budownictwo wysokie przedstawiono dwie wersje obejścia autostrady przez Chrzanów, południową i północną. Wybrano wersję drugą jako wariant łączący przez trzy węzły obszary Chrzanowa i Trzebini z krajem. Po przeniesieniu z rynku stacji PKS w miejsce rzeźni, wybudowaniu części osiedla Północ zaistniała konieczność uruchomienia drugiego dworca PKP „Śródmieście”. Następnie do tego węzła dołączył się dworzec MKS. Poprzez wprowadzenie pewnych korekt odcinków ulic a także uruchomieniu autostrady uzyskano znaczną poprawę układu komunikacyjnego w Chrzanowie. Pod koniec lat siedemdziesiątych dla całego obszaru GOP Pd-Wschód opracowano plan ogólny w Biurze Planowania Przestrzennego w Katowicach (gł. proj. arch J. Kozub), który z późniejszymi poprawkami stał się podstawą do prowadzenia polityki przestrzennej.
W międzyczasie rozpoczęto budowę osiedla Południe, osiedla Trzebińska, Placu Tysiąclecia. Wybudowano halę sportową i kościół dla osiedla Północ. Rozpoczęto budowę nowego szpitala. Dalsze obiekty sakralne to kaplica na Kątach, punkt katechetyczny w Pogorzycach, kościół w Płazie i kościół na Południu.
Nie zapomniano o infrastrukturze. Wprowadzono gaz. Na wsiach doszły jeszcze wodociągi, w mieście wodociąg grupowy. W Chrzanowie wykonano kanalizację wraz z oczyszczalnią grupową i linie ciepłownicze.

 

na podstawie tekstu dr inż. arch Jana Kozuba

 




Wygląd domyślny  Zwiększ wielkość czcionki  Wysoki kontrast Strona główna Kontakt RSS BIP
  Burmistrz
  Rada Miejska
  Rady Sołeckie
  Rady Osiedlowe
  Statut Gminy

  Elektroniczna skrzynka podawcza
  Biuletyn Informacji Publicznej
  Dane teleadresowe
  Wydziały i kompetencje
  Struktura urzędu
  Regulamin organizacyjny
  Statut Urzędu
  Ogłoszenia, komunikaty
  Obwieszczenia
  Opłata skarbowa
  Nabór na wolne stanowiska urzędnicze
  Obywatelska Karta Antykorupcyjna
  Konsultacje społeczne
  E - Małopolska elektroniczna administracja

  Położenie
  Geologia
  Historia
  Herb miasta
  Hejnał miasta
  Patron miasta
  Zabytki
  Kultura
  Oświata
  Sport i rekreacja
  Turystyka
  Miasto w liczbach
  Nagrody dla gminy
  Miasta partnerskie
  Nasze wydawnictwa
  Raport - Gmina Chrzanów w latach 2006-2010

  Regulamin utrzymania czystości w gminie
  Nie pal śmieci
  Segreguj odpady
  Odbiór odpadów
  Azbest w Twoim otoczeniu
  Informacja o środowisku
  Koncepcja gospodarki odpadami
  Komunikaty
  Ankieta dot. sposobu ogrzewania

  Dzierżawy, najem, użytkowanie
  Zbycie nieruchomości
  Oferty inwestycyjne
  Wolne lokale użytkowe

  Plany zagospodarowania

  Ogłoszenia przetargowe

  Podatki 2014
  Podatki 2013
  Podatki 2012
  Podatki 2011
  Archiwum

  Budżet 2014
  Budżet 2013
  Budżet 2012
  Budżet 2011
  Archiwum

  Informacje o obligacjach

  Rejestr wniosków o dofinansowanie

  Strategia 2004-2015
  Plany Odnowy Miejscowości

  Program Rewitalizacji
  Informacje dla mieszkańców
  Etapy rewitalizacji
  Konsultacje społeczne
  Gminna Ewidencja Zabytków

  Zakończone
  Projekt "Nowe Miasto - Chrzanów"
  Chrzanowsko - Libiąska Strefa Przemysłowo Usługowa

  Mienie Komunalne 2014 r.
  Mienie komunalne 2013r.
  Mienie komunalne 2012 r.
  Mienie komunalne 2011 r.
  Archiwum

  Wybory europarlament 2014
  Wybory jednostek pomocniczych 2012
  Wybory parlamentarne 2011
  Masz głos, masz wybór
  Wybory samorządowe 2010
  Archiwum

  Dziennik Ustaw
  Monitor Polski







CMS by LIOOSYS